Ejderha denildiğinde aklınıza hangi ülke gelir? Evet, Çin Halk Cumhuriyeti.

Nüfusu bakımından dünyanın en kalabalık ülkesi. 2016 itibariyle bilinen son rakam 1,379 Milyar insan kendine Çinli diyor. Türkiye’nin 17 katı nüfus, ABD’nin 4 katı nüfus. Çok büyük bir rakam. Yüzölçümü olarak da Rusya ve Kanada’dan sonra dünyanın 3. büyük alanına sahip ülke. Asya’nın motoru, hatta artık dünyanın motoru.

Çin hakkında çok fazla şey söylenebilir, yazılabilir. Çin Seddinin menşeinden, İpek yoluna, Mao’dan, günümüzün Hong Kong’u, Şanghay’i, Shenzhen’i ve daha niceleri. Çin artık 80’li, 90’lı yılların fason kopya üretim yapan, halkı yerde sürünen, dışa tümüyle kapalı olan ülke değil.

Ama hala insan hakları mevzusu çok sorunlu, parti / siyaset düzeni Batı’nın veya bizim alışık olduğumuz demokratik seviyelerde değil. Çin Seddi gibi meşhur internet duvarı var. Kendi arama motoru, kendi sosyal medyası, kendi e-ticaret platformu var, oldukça başarılılar.

Xi Jinping devlet başkanı. 16 Mart 2018 itibariyle yeniden seçildi. Hatta anayasa değişikliği sayesinde daha çok defa seçilebilecek. Tüm olumsuzluklara rağmen Çinliler tarafından çok sevilen, çok beğenilen bir devlet başkanıdır. Bu kadar büyük bir ülkeyi, bu kadar kalabalık bir milleti, bu kadar hızlı büyüyen bir ekonomiyi bir arada tutmak hiç kolay olmasa gerek.

Beni şahsen en çok etkileyen konuşmalardan birisi Xi Jinping’in 2017 Davos Zirvesinde yaptığı konuşmadır. Dünyanın liderliğini üstlenmiş olduklarını ifade ediyor. Ama bunu kibirli bir Batılı gibi değil, son derece alçak gönüllü bir Doğulu gibi yapıyor. Henüz görmediyseniz, mutlaka izlemenizi tavsiye ederim.

Bu video gösteriyor ki, Çin dünya liderliğini üstlenmiş durumda. Ama Çin İngiltere veya ABD gibi emperyalist ve tüketim toplumuna dayalı vahşi kapitalist küreselleşme savunucusu değil. Pek çok uygulaması daha zorba gibi algılansa da, genel tavrında bir fark var. Zira Çin’in değerleri ve dünya görüşü Batı’nınkinden oldukça farklı. Tarihsel gelişimi, devlet geleneği ve ölçeği de farklı.

Peki, Çin bu şekilde gelişirken, dünya bu duruma ne diyor, nasıl bakıyor? Özellikle dünyanın mevcut lideri olan ülke, yani ABD bu durum karşısında ne düşünüyor? Harvard Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesinin önemli Enstitülerinden ve ABD Başkanlarına düzenli olarak danışmanlık yapmış Belfer Center’dan Graham Allison bu durumu incelemiş. Liderliğin değişimi nasıl olacak? Barış içinde mi, savaşla mı? Eski Yunan tarihçi ve düşünür Thucydides bu durumu Peloponez savaşları esnasında kaleme almış. O dönemden bu yana bu fenomene Tusidides tuzağı denilmektedir. Daha önce bununla ilgili bir blog post paylaşmıştık.

Bu bağlamda tüm 20. yüzyılı yaşamış ve siyasetin hep en merkezinde yer almış efsane Henry Kissinger ne diyor acaba? Graham Allison ile ABD’nin geleceği, Çin’in durumu ve dünyanın siyasi gidişatı üzerine müthiş bir sohbetleri var. Tavsiye ederim.

Çin ile Avrupa arasında hepimizin çok iyi bildiği tarihi bir kara yolu vardı. İpek Yolu (Silk Road). İstanbul bu yolun, bu rotanın eskiden beri çok önemli bir durağı ve limanı idi. Kara yolundan gelen nimetler, kağıt, mürekkep, barut, ipek, baharatlar, değerli taşlar ve madenler, Galata / Karaköy limanından Cenevizli ve Venedikli tacirler tarafından Avrupa’ya taşınırdı, saraylara ve varlıklı Avrupalılara ulaştırılırdı. Global ticaret eskiden beri vardır. Bu tür kıtalar arası ticaret aynı zamanda kültür alış verişini, sanatsal görgünün artmasına katkıda bulunurdu. Bunları en meşhur dokümante edenlerin başında ünlü Marco Polo gelir.

Çin liderliğinde Asya ittifakı bugünlerde ipek yolunu yeniden kurmak, canlandırmak ve Avrasya iş birliğini geliştirmek istemektedir. One Road, One Belt denilen bu proje, Çin’in en büyük ekonomik kalkınma hamlelerinden biridir. Türki Cumhuriyetleri dahil, Rusya dahil, İran dahil ve tabii ki Türkiye de bu projenin önemli paydaşlarındandır. Sadece ticaret değil, aynı zamanda bir enerji koridoru, aynı zamanda eski zamanlarda olduğu gibi kültürel ve sanatsal gelişim, bölgenin topyekün kalkınması ve güvenliği için de son derece değerli ve vizyoner bir projedir.

Bu belgesel dizisini tavsiye edebilirim. Projenin pek çok yönü paylaşılmaktadır.

BBC’nin de çok başarılı özet bir belgeseli bulunmaktadır….

Deutsche Welle (DW)’nin de gayet izlenesi bir belgeseli bulunmaktadır…

Çin dünyanın fabrikası olmuş durumda.

Bu kadar çok üretilen malzemeler dünyanın dört bir yanına gönderilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla dünyanın en büyük limanları da yine Çin’de. Yeni kurulmuş olan ve dünyanın en büyük limanı olan Yangshan limanı belgeseli izlemeye değer.

Ama Çin sadece bir üretim üssü değil. Tek bir alanda gelişmiyor. Sadece sipariş üzerine gelişmiş ülkelerin üretimini yapmıyor. Aynı zamanda kendisi teknoloji geliştirmektedir. Mesela genetik / genomik alanda kendini oldukça geliştirmiştir. Hatta Çin dünyanın en büyük sekanslama kapasitesine sahiptir. Bunun başını çeken BGI – Beijing Genomics Institute isimli şirkettir.

Diğer yandan elektronik ve bilişim alanında da Çin, özellikle Shenzhen pek çok alanda ABD’yi, hatta Silikon Vadisini gerisinde bırakmıştır. Wired dergisi bununla ilgili çok izlenesi bir belgesel üretmiştir. Mutlaka izlemenizi tavsiye ederim.

Hatta Çin’in ve BGI’ın genetiğin ve biyoteknolojinin geleceğine nasıl baktığına dair müthiş bir belgesel paylaşabiliriz:

Tabii ki her şey yolunda değil. Politik düzen, ekonomi ve toplumun yapısı, henüz olması gereken, ya da muasır medeniyet seviyesinden beklediğimiz olgunlukta değil. Bunu en sert ama bir o kadar da gerçek eleştirenlerin başında Ai WeiWei gelmektedir. Çinli sanatçı sürgünde yaşamaktadır ve ülkesinin gelişimi için gördüğü pürüzleri açıkça ve çoğu zaman da çok sanatsal bir şekilde dile getirmektedir.

Democracy Now Kanalı ile yapmış olduğu bir söyleşisinden bir kesit:

Görüldüğü gibi her ülkenin parlak yanları vardır, biraz da karanlık yüzleri vardır. Çin’i tek bir yazı ile tarif etmek imkansızdır. Ama genişçe bir özeti burada paylaşmış olduk. Katkılarınız veya sorularınız olursa, memnuniyetle bekleriz.

Özetle Çin herkesin radarında olmalıdır. Pek yakında dünyanın pek çok yerinde çok daha fazla Çinli göreceğimiz aşikardır.

Recommended Posts

Aramak için bir kelime yazın

X

Arkadaşınızla paylaşın.